16/7/2007 - Büyükorhan Derecik Bazilikası...

Derecik’te ‘ortak miras’

gün ışığına çıkarılıyor

Büyükorhan’a bağlı Derecik Köyü'nde, traktörüyle tarlasını süren Mehmet Kamil Ferik’in pulluğuna takılması sonucu bulunan 1600 yıl öncesine ait kilise ortaya çıkarılıyor. Kamulaştırılan 30 dönümlük alanda, Lozan Üniversitesi’nden gelen ekiple birlikte geçen yaz kazılara başlanmıştı. İsviçre’nin 15 milyon Euro ödenekle desteklediği, bölgenin kaderini değiştirecek, yapının bir örneğinin de Paris’te bulunduğu projenin, 2012 yılında tamamlanması hedefleniyor.

İnsana çok büyük heyecan veren bir proje bu. Bölgeye gitmek üzere yola çıktığımızda yaşadığımız heyecan, köye ulaştığımızda doruk noktasına ulaştı. Bizdeki heyecanın kat kat fazlasını, projenin bu aşamaya gelmesinde büyük pay sahibi olan Büyükorhan Belediye Başkanı Kamil Mehmet Acaroğlu yaşıyordu. Derecik’e ulaştığımızda gözlerimize inanamadık. Tarihe ve arkeolojiye ilgisi olmayanlara ne kadar uzak geliyorsa bütün bunlar, ilgi duyanlara da bir o kadar çekici geliyordu. Derecikliler ise meraklı bakışlarla izliyorlardı kazı ekibini ve çevredeki hareketliliği...

2001 yılından bu yana koruma altına alınabilmesi için 75 bin YTL ödenek bulunamadığı gerekçesiyle kaderine terk edilen, ‘Erken Bizans Genç Roma’ dönemine ait bazilikanın gün yüzüne çıkarılması için bizim değil de, Lozan Üniversitesi’nin ödenek sağlaması, her ne kadar düşündürücü ve ilginç olsa da, eserin ortaya çıkarılacak olması ve bölgenin turizm potansiyeli açısından sevindirici.

12'si İsviçre'den, 11'i de Türkiye'den olmak üzere toplam 23 bilim adamı ve asistanlarından oluşan ekibin başlattığı çalışmalar, 2012 yılında tamamlanacak. Proje tamamlandığında bölgenin dünya kültür turizmine kazandırılması amaçlanıyor.

Prof. Dr. Mustafa Şahin, ‘insanoğlunun ortak mirası’ şeklinde adlandırdığı çalışma hakkında, "Türkiye ve Bursa için çok önemli olan bu proje, dünya kültür turizminde önemli bir konum oluşturacaktır" diyor. Büyükorhan Belediye Başkanı Mehmet Kamil Acaroğlu da mutluluğunu şöyle ifade ediyor: "Yıllardır kaderine terk edilen ve sadece seçim dönemlerinde hatırlanan dağ ilçelerimizin kaderinin bu çalışmayla değişecek olmasından son derece mutluyuz. Kazı çalışmalarının gün yüzüne çıkmasıyla belki de dünyada ender rastlanacak bir eserle karşılaşacağımızı umuyoruz.”

BAZİLİKANIN TARİHİ VE ÖZELLİKLERİ

Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölüm Başkanlığı ekiplerinin kendi imkanları ile ilk etapta yaptığı çalışma sonunda, Roma dönemine tarihlenen Zeus kültürüne ait bir merkezin üzerine kurulmuş, IV.-V. yüzyıllara ait bazilika planlı, üç nefli, zemini tamamen döşeme mozaikleri ile kaplı bir Bizans kilisesi ortaya çıkarılmış. Döşeme mozaiklerinin tahrip olan bölümünde yapılan sondajlar sonucunda, kilisenin iki ayrı inşaat evresi geçirdiği belirlenmiş. Aynı yerdeki ilk kilisenin biraz daha küçük ve zemininin tuğla döşendiği anlaşılmış. V. yüzyılın başlarında bu yapı genişletilmiş ve zengin döşeme mozaikleri ile bugün kalıntıları görülen kilise inşa edilmiş. Kilisenin mozaikleri de malzeme ve konular açısından iki ayrı döneme ayrılmış. Birinci dönemde mavi, kırmızı ve beyaz mozaik taneleri ile yapılmış tamamen geometrik düzenlemelerden oluşan kompozisyonlar bulunurken, ikincisinde yeşil, beyaz, kırmızı mozaik taneleri ile yapılmış geometrik düzenlemeler içinde tavuzkuşu, keklik, ördek gibi kuş figürleri ve birbirlerine düğümler ile bağlanan şeritlerden oluşan bir kompozisyon görülüyor.

İstanbul, İzmit, İznik, Erdek gibi büyük ilkçağ kentlerinde zemini mozaiklerle süslenmiş pek çok kilise bulunmuş olmasına rağmen, Büyükorhan bazilikası, Marmara Bölgesi’nde bulunan bu tarz mozaiklere sahip tek kilise olma özelliği taşıyor. Yaklaşık 50 ila 100 cm arasında bir toprak tabakası altında kalan mozaik zemin, üzerinde tarım yapılmasına rağmen, büyük ölçüde sağlam kalabilmiş.