Şahinkaya Mağarası ve
Bursa’da Kültür Turizmi

Prof. Dr. Mustafa ŞAHİN

U.Ü. Arkeoloji Bölüm Başkanı

Marmara Denizi; Avrupa, Asya ve Ege Adaları arasında en önemli geçiş noktalarından birisidir. Bu köprü; Anadolu, Akdeniz ve Balkanlar arasında insanların göç etmesinde, ticari ilişkiler kurulmasında ve her türlü ürünün dolaşımında çok önemli rol oynamıştır. Bursa, coğrafi açıdan Marmara Denizi’nin Güney-doğu köşesinde yer almakla, ilk insanlardan günümüze kadar, bu geçiş noktasına hâkim önemli şehirlerden birisi olmuştur. Örneğin; yaklaşık İ.Ö. 1200 yılında meydana gelen ve Anadolu’nun ilk siyasal birliği olan Hitit İmparatorluğu’nun da yıkılma nedenlerinden birisi olarak gösterilen, Ege Göçleri’nde, Kuzey Avrupa’dan gelen insanlar, Bursa yolunu da kullanarak Anadolu’nun içlerine ilerlemişlerdir. Bursa, ünlü İpek Yolu’nun önemli istasyonlarından birisidir. Antik çağın önemli merkezleri arasında yer alan, Byzantion (İstanbul) veya Kalkedon (Kadıköy) gibi kentleri Pergamon (Bergama), Ephesos (Efes) gibi güneyin önemli merkezlerine bağlayan yol güzergahı yine Bursa’dan geçmektedir. Roma Dönemi’nde “Hacılar Yolu” olarak adlandırılan yol Konstantinopolis’ten başlayıp Nikea’ya üzerinden Bursa’ya uğrayıp Jerusalem’a (Kudüs) doğru devam etmektedir.

Bursa’da bugüne kadar saptanabilen en eski yerleşim yeri İ.Ö. 6. bin tarihine geri giden Akçalar beldesinin 3 km doğusundaki Aktopraklık Höyüğü’dür. Burada sürdürülmekte olan kazılar Bursa’nın ilk olarak İ.Ö. 6. bin yıldan başlayarak iskan gördüğünü ortaya koymuştur. Bu tarihten günümüze kadar her devirde aralıksız bir şekilde yaşanmış olan bu coğrafyada, her nedense, Osmanlı dönemi öncesi ihmal edilmiştir.


Şahinkaya Mağarası’nda bulunan taş aletler Bursa’nın tarihini bugüne kadar hayal bile edilemeyecek oranda çok erken bir tarihe geri götürmüştür. Burada bulunan taş aletler insanoğlunun en az 100.000 yıldır bu coğrafyada yaşadığını göstermektedir. Bununla birlikte Bursa ve çevresinde çok sayıda önemli antik kent bulunmaktadır. Örneğin, Modern Bursa’nın üzerine oturduğu Prusa ad Olympium, Nikaia (İznik), Miletopolis (Mustafakemalpaşa), Kios (Gemlik), Mytilene (Mudanya), Apollonia ad Rhyndacum (Gölyazı).


Bütün bu örnekler Bursa’da kıymeti bilinmeyen, ancak çok zengin olan bir turizm potansiyelinin olduğunu göstermektedir. Uludağ silsilesi üzerinde bulunan Keles, Orhaneli, Büyükorhan gibi dağ ilçeleri ve bunlara bağlı köyler ovaya göre daha geri kalmıştır. Geri kalmışlıktan kurtulmanın en önemli yollarından birisi bu yöreyi turizme açmaktır. 

Orhaneli yolu üzerinde bulunan Şahinkaya Mağarası, devamında Orhaneli’de bulunan antik Hadrianoi kenti, Büyükorhan’da yer alan Bizans çağına ait Bazilika, dağlık Bursa’nın turizme açılması ve böylece gelişmesi konusunda çok önemli avantajlar sunmaktadır. Bizans çağı Bazilikasında Üniversitemiz Arkeoloji Araştırmaları Merkezi tarafından organize edilen kazı ve restorasyon çalışmaları halen devam etmektedir.

Binlerce yıldır insanların büyük bir keyifle yaşadığı bu toprakları arkeo-parklar şeklinde yaşayan müzeler haline getirmek, kentin gerçek anlamda kültür turizmi ile tanışmasında önemli rol oynayabilir. Bu kaynak iyi kullanılabilirse, gelecekte ülkemizin ve Bursalıların daha da zenginleşmesi konusunda önemli olabilir. Bu konuda Bursa şehri çok önemli bir avantaja sahiptir. Yeter ki, Osmanlı’dan önceye giden zengin bir tarihi geçmişinin olduğunu fark etsin.

Turizm potansiyelinin ne anlama geldiğini bir örnek vererek açıklamak daha faydalı olacaktır. Turizmi büyük ölçüde Rusya’nın dağılması sonunda tanımış olan Çek Cumhuriyeti’nin nüfusu sadece 15 milyondur. Ancak, 2006 yılında Prag kentini ziyaret eden turist sayısı 55 milyon olmuştur. Acaba geçen yıl Bursa’yı kaç turist ziyaret etmiştir? Turist sayısının artırılması için ne yapılmıştır veya hâlihazırda ne yapılmaktadır? İki yıllık bir geçmişi olan Arkeoloji Bölümü’nün çalışmaları ve araştırmaları ile Üniversitemiz Bursa turizminin gelişmesi konusunda çok önemli projelere imza atarak bu büyük boşluğu doldurmaya başlamıştır.

Arkeoloji Araştırmaları Merkezi ve Arkeoloji Bölümü bütün kadrosu ile hiçbir beklentisi olmadan Bursa ve çevresinin bilinmeyen ve bugüne kadar ihmale edilen tarihini aydınlatmaya çalışmaktadır.